![]()
![]()

董 峰 政 授課
Dang Hong-Zing

【大綱】
課程一:通用拼音音韻系統與拼音:
課程二:通用拼音聽寫練習
課程三:方音差異
課程四:台語通用拼音音節表
課程一:音韻系統與拼音
編撰:董峰政
韻母
a〔阿ㄚ〕
i〔醫ㄧ〕
u〔污ㄨ〕
e〔挨ㄝ〕
o〔烏ㄛ〕
or〔呵ㄜ〕
*m〔–姆〕
ng〔央〕
聲母
b〔ㄅ〕
p〔ㄆ〕
bh〔万〕
m〔ㄇ〕
d〔ㄉ〕
t〔ㄊ〕
l〔ㄌ〕
n〔ㄋ〕
g〔ㄍ〕
k〔ㄎ〕
gh〔兀〕
ng〔兀o〕
z〔ㄗ〕
c〔ㄘ〕
s〔ㄙ〕
r〔ㄖo〕
h〔ㄏ〕
韻母(母音).聲母(子音)舉列:
za
ka di
si gu
su
查、
跤、
豬、
詩、
居、
輸
ce
ge bor
dor go
do 妻、
家、
褒、
刀、
姑、
都
ba
pa bhi da
te lu
笆、
拋、
咪、
礁、
梯、
攄
gor
ko ghŭ
ho
哥、
箍、
牛、
呼
zor
cu se
rī
慒、
趨、
紗、
字
mo ni ngà 毛、 拈、 雅
pe
bi sa
ki
批、
卑、
捎、
欺
聲母、韻母練習
|
韻母 |
a |
i |
u |
e |
o |
or |
|
聲母 |
||||||
|
b |
ba |
bi |
bu |
be |
bo |
bor |
|
p |
pa |
pi |
pu |
pe |
Po |
por |
|
b |
bha |
bhi |
bhu |
bhe |
bho |
bhor |
|
m |
ma |
mi |
mu |
me |
mo |
mor |
|
t |
da |
di |
du |
de |
do |
dor |
|
t |
ta |
ti |
tu |
te |
To |
tor |
|
l |
la |
li |
lu |
le |
lo |
lor |
|
n |
na |
ni |
nu |
ne |
no |
nor |
|
g |
ga |
gi |
gu |
ge |
go |
gor |
|
k |
ka |
ki |
ku |
ke |
Ko |
kor |
|
g |
gha |
ghi |
ghu |
ghe |
gho |
ghor |
|
ng |
nga |
ngi |
ngu |
nge |
ngo |
ngor |
|
z |
za |
zi |
zu |
ze |
zo |
zor |
|
c |
ca |
ci |
cu |
ce |
co |
cor |
|
s |
sa |
si |
su |
se |
so |
sor |
|
R |
ra |
ri |
ru |
re |
ro |
ror |
|
h |
ha |
hi |
hu |
he |
ho |
hor |
|
零聲母 |
a |
i |
u |
e |
o |
or |
讀寫出下面漢字的羅馬拼音
夫【 】奶【 】佳【 】卑【 】呼【 】
妻【 】波【 】查【 】科【 】胎【 】
奚【 】師【 】烏【 】租【 】笆【 】
紗【 】脂【 】區【 】疏【 】粗【 】
組【 】這【 】都【 】晡【 】焦【 】
絲【 】虛【 】辜【 】酥【 】葩【 】
跤【 】熙【 】箍【 】罵【 】豬【 】
複母音
10個
ai
au ia
iu ior
iau ui
ue ua uai
哀
歐
耶
優
腰
妖
威
鍋
娃
歪
ai
zai
gai cai
kai
哀:知、該、猜、開
au
cau
bau gau
dau
歐:抄、包、交、兜
ia
sia
dia cia
kia
耶:賒、爹、車、奇
iu
ciu
hiu ziu
siu
優:秋、休、周、收
ior
bior
sior zior
cior
腰:標、燒、蕉、俏
iau
ziau
siau giau
ciau
妖:招、蕭、嬌、超
ui
hui
gui zui
dui
威:輝、歸、錐、堆
ua
gua
tua kua
sua
娃:歌、拖、誇、沙
ue
kue
pue cue
gue
鍋:詼、批、吹、瓜.
uai
guai
hŭai kuai
歪:乖、懷、快
讀寫出下面漢字的羅馬拼音
對【 】歌【 】標【 】花【 】該【 】
臭【 】貴【 】鬧【 】衰【 】怪【 】
教【 】嬌【 】小【 】大【 】休【 】
拜【 】抽【 】橋【 】曉【 】飛【 】
鼻化母音
11個
(
nn=n; ann=an)
a─an
i─in
u─un
e─en
o─on
ai─ain
ia─ian
iu─iun
ua─uan
uai─uain
iau─iaun
an
ga-gan
da-dan
佳─酵、焦─擔。
in
zi-zin
si-sin
支─晶、詩─生。
un
ūn-ūn-gior
火車聲。
en
ge-gen
ze-zen
家─更、這─爭
on
ōn-on-kun
唔唔睏(哄囡仔聲)
ain
ai-āin
哀─偝。
ian
sia-sian
dia-diàn
賒─聲、爹─鼎。
iun
ziu-ziun
siu-siun
周─漿、收─箱。
uan
gua-guan
sua-suan
歌─官、沙─山。
uain
guai-guain
乖─關
。
iaun iau-iaun 枵─喓。
讀寫出下面漢字的羅馬拼音
耳【 】甜【 】更【 】京【 】半【 】
邊【 】成【 】兄【 】囝【 】場【 】
餅【 】衫【 】貓【 】天【 】想【 】
香【 】歡【 】散【 】象【 】章【 】
碗【 】坑【 】爭【 】平【 】羌【 】
聲化母音
2個
m ng
m
ā-–(阿姆)
ng
diōng-ng(中央)
□鼻音韻尾
3個
m
(毋)
n (ㄣ)
ng (央)
am
an ang
im in
ing ong
庵
安
尪
音
因
英
翁
un
iam ian/en
iang iong
uan uang
恩
閹
煙
殃
央
彎
嚾
am
gam
kam sam
庵:柑、堪、杉
an
zan
gan kan
ban
安:曾、艱、牽、班
ang
kang
sang dang
尪:空、鬆、東
im
zim
cim gim
sim
音:唚、深、金、心
in
zin
cin din
sin
因:真、親、珍、新
ing
zing
cing bing
ding
英:精、清、兵、丁
ong
zong
cong hong
dong
翁:宗、蒼、風、東
un
zun
cun hun
gun
恩:尊、春、芬、軍
iam
ziam
ciam giam
tiam
閹:針、簽、兼、添
ian/en
zian
cian hian
gian
煙:煎、遷、掀、堅
iang
ziang
ghiang kiang
siang
殃:漳、妍、鏗、雙
iong
ziong
ciong giong
diong
央:章、昌、宮、中
uan
zuan
cuan huan
guan
彎:專、川、番、娟
uang
gūi-uāng-gūi-dòng
嚾:規嚾規黨
讀寫出下面漢字的羅馬拼音
公【 】董【 】上【 】傷【 】宮【 】
孫【 】康【 】唐【 】狂【 】根【 】
均【 】興【 】望【 】桑【 】種【 】
眾【 】空【 】孔【 】工【 】冬【 】
爽【 】酸【 】扛【 】反【 】館【 】
紡【 】興【 】望【 】桑【 】種【 】
風【 】鬆【 】動【 】甘【 】光【 】
飯【 】卵【 】算【 】重【 】香【 】
園【 】凍【 】晚【 】強【 】將【 】
貪【 】閃【 】減【 】延【 】前【 】
田【 】分【 】問【 】冷【 】黃【 】
典【 】現【 】餐【 】奸【 】總【 】
灣【 】南【 】電【 】堅【 】雙【 】
房【 】辯【 】吞【 】滾【 】人【 】
□台語的聲調
東
洞
棟
黨
同
督
毒
|
|
|
|
.介紹聲調
高平調(1):東(dong)。55
中平調(7):洞(dōng)。33
下降調(3):棟(dong)22/21
高降調(2):黨(dòng)。53/51
上升調(5):同(dŏng)。24
高收調(8):毒(dok)。44
下收調(4):督(dok)。32/33
1
7
3
2
5
4
8
a
ā
a
à
ă
ah
ah
e
ē
e
è
ĕ
eh
eh
i
ī
i
ì
ĭ
ih
ih
o
ō
o
ò
ŏ
oh
oh
u
ū
u
ù
ŭ
uh
uh
or
ōr
or
òr
ŏr
orh
orh
m
˜
m
–
m˘
mh
mh
ng
¤g
ng ǹg
ňg
ngh
ngh
•變調
高平
→ 中平 (1
→
7)
kui→kūi-mňg
(開門)
su→sū-hū
(師父)
中平
→ 下降 (7
→
3)
b¤g→bng-tàng
(飯桶)
sī→si-hui
(是非)
下降
→ 高降 (3
→
2)
ki→kì-se
(氣勢)
bo→bò-si
(布施)
高降
→ 高平 (2
→
1)
zàu→zau-lō
(走路)
hài→hai-ìng
(海湧)
上升
→ 中平
(5→7(3))
dĕ→dē-suan (茶山) iŭ→iū-zùi (油水)
8→4
(p.t.k高收→下收)
hak→hak-sing (學生) rit→rit-zì (日子)
4→8
(p.t.k下收
→ 高收)
sip→sip-ki
(濕氣)
bit→bit-iù
(筆友)
8→3
(-h高收→下平)
ghueh→ghueh-niŭ (月娘) peh→peh-sik (白色)
4→2
(-h下收
→ 高降)
課程二:台語拼音聽寫練習
讀寫出下面漢字的羅馬拼音
臭臭【 】 紅紅【 】 烏烏【 】
長長【 】 短短【 】 軟軟【 】
冷冷【 】 密密【 】 開開【 】
舊舊【 】 新新【 】 軟軟【 】
久久【 】 白白【 】 暗暗【 】
甜甜【 】 苦苦【 】 重重【 】
老老【 】 幼幼【 】 靜靜【 】
溼溼【 】 闊闊【 】 薄薄【 】
■台灣俗語
(標自然調)
zit
gi cau, zit diam lo
一枝草一點露
ziah
gue zi bai ciu tau
食果子拜樹頭
se
kang m bo, dua kang gior ko
細空毋補,大空叫苦
se
han tau bhan bu, dua han tau kan ghu
細漢偷挽匏,大漢偷牽牛
sior
lion ziah u cun, sior cion ziah bhor hun
相讓食有伸,相搶食無份
ga
hor bhan su hing, ga cau bhan se ging
家和萬事興,家吵萬世窮
ziah-b¤g
Ghua
bhèh ziah-b¤g,
Ghua bhèh ziah-b¤g
bak-dò
iau bak-dò iau
gē-bhah
dī-bhah hor-ziah
cēn-cai
dau-hu hor-ziah
zīn hor-ziah zīn hor-ziah
Dāi-lăm
Dāi-lăm
Dāi-lăm
ghua
ài lì
Sì-ge
ciōng-bhùan rīn-zīng bhī.
Lāng-lăng
di zia zīn hūan-hì
Tiān-tian
gùe-diorh hor rit zì
ō-o
beh-beh
ā-siong
tāu-mňg ŏ-ō-o
ā-lĭng
cùi-kì bĕh-beh-beh
ā-gi
cùi-dŭn ăng-āng-ăng
ā-din
bhak-ziu dŭa-dua-dūa
ōng-lăi
sī-gue
ōng-lăi
ghīng-ghìng zīn-hor-ziah,
sī-gue
iā-zì zi-cùi-da,
ziah
gīn-zior bhōr bèh-pŭe,
■台灣國風
ciān
lì
lo dŏ
ciān-lì
lo-dŏ bhōr
hiām
h¤g
gìn
-bhīn
cīn
-ciūn
bhit
giāu
tňg
ko
m
sī
-zing giān
dòr dǹg
hor
-ūe
bhue
gòng
tin
sīng
gng
lāng
ē
ā-gor
lāng
ē
ā
-gor lèh
kūi-diam
ghun
ē
ā-gor
lèh bhe-iăm
zit-bàin
/bài teh-zĭn
zit-bài
liām
iām-gùan
ē
zĭn
u
kàh
giăm
■古詩吟唱:
cūn
hìau ( bhing ho
rĭan)
cūn-bhĭan
but gak
hìau
cù-cu
bhūn tē
nìau
ia
lăi hong-u-sing
hūa
lok dī dōr sìau
客語cún
hiàu ( mèn ho ien )
cún
min but
gok hiàu
cu
cu vun
ti niáu
ia
loi fúng
ì sáng
課程三:音韻系統與拼音:方音差
【南北部腔舉例】
e→ue 南部腔(漳)→北部腔(泉)
鞋(ĕ→uĕ) 隘(eh→ueh) 賣(bhē→bhūe) 買(bhè→bhùe)
初(ce→cue) 洗(sè→sùe) 地(dē→dūe) 題(dĕ→dŭe)
替(te→tue) 細(se→sue) 街(ge→gue) 雞(ge→gue) 齊(zĕ→zŭe)
ue→e 南部腔(漳)→北部腔(泉)
鍋(ue→e) 尾(bhùe→bhè) 吹(cue→ce) 火(hùe→hè )
飛(bue→be) 粿(gùe→gè) 皮(pŭe→pĕ) 稅(sue→se)
灰(hue→he) 伙(hùe→hè) 歲(hue→he) 貨(hue→he)
炊(cue→ce) 賠(bŭe→bĕ) 倍(būe→bē)
糜(bhŭe→bhĕ)(mŭe→mĕ) 妹(bhūe→bhē)(mūe→mē)
eh→ueh 南部腔(漳)→北部腔(泉)
八(beh→bueh) 卜(bheh→bhueh) 笠(leh→lueh)
ueh→eh 南部腔(漳)→北部腔(泉)
說(sueh→seh) 郭(gueh→geh) 缺(kueh→keh)
月(ghueh→gheh) 被(pueh→peh)
en→in 南部腔(漳)→北部腔(泉)
嬰(en→in) 諍(zen→zin) 更(gen→gin)
病(bēn→bīn) 生(sen→sin) 姓(sen→sin)
鄭(den→din) 爭(zen→zin) 暝(bhĕn→bhĭn)(mĕ→mĭ)
平(bĕn→bĭn) 井(zèn→zìn) 青(cen→cin)
醒(cèn→cìn) 澎(pĕn→pĭn) 硬(ghēn→ghīn)
i→u 南部腔(漳)→北部腔(泉)
除(dĭ→dŭ) 慮(lī→lū) 居(gi→gu) 去(ki→ku)
語(ghì→ghù) 呂(lì→lù) 旅(lì→lù) 舉(gì→gù)
汝(lì→lù) 箸(dī→dū) 豬(di→du)
u→i 南部腔(漳)→北部腔(泉)
薯(zŭ→zĭ) 鼠(cù→cì)
in→un 南部腔(漳)→北部腔(泉)
恩(in→un) 斤(gin→gun) 巾(gin→gun) 勤(kĭn→kŭn)
銀(ghĭn→ghŭn) 恨(hīn→hūn) 近(gīn→gūn) 跟(gin→gun)
均(gin→gun) 筋(gin→gun)
iu→io 南部腔(漳)→北部腔(泉)
娘(liŭn→liŏn /niŭ→niŏ) 量(liŭn→liŏn /niŭ→niŏ)
糧(liŭn→liŏn /niŭ→niŏ) 梁(liŭn→liŏn /niŭ→niŏ)
兩(liùn→liòn /niù→niò)
張(diun→dion) 場(diŭn→diŏn) 丈人(diūn→diōn)
帳(diun→dion) 尚(siūn→siōn) 腔(kiun→kion)
癢(ziūn→ziōn)
uain→uin 南部腔(漳)→北部腔(泉)
關(guain→guin) 縣(gūain→gūin/gūan) 橫(hŭain→hŭin)
補充一:台/客語聲調
一、長音:台語的聲調許多人覺得十分困難,本文提供一種簡單的方法,來學習台語聲調。台語聲調傳統有八音,但第二與第六聲一樣,所以總共有七個聲調。我們再進一步將之分為五個長音與兩個短音(入聲),長音的變化如下:
|
拼音/漢字 |
dong
東(sol) |
dōng
洞(mi) |
dong
棟(do) |
dòng
黨 |
dŏng
同 |
|
口語調名 |
高平調 |
中平調 |
低降調 |
高降調 |
上升調 |
|
華語 |
華語第1聲 |
|
|
華語第4聲 |
似華語第3聲 |
|
傳統聲調 |
1 |
7 |
3 |
2 |
5 |
「高平、中平、低降」三者之間形成sol,mi,do(la,sol,mi)的音階關係,五個長音的自然口語調形如下:美麗大教堂bhi-lē dua gàu-dňg 。
二、連續變調:台語的語音除了最後一個字是「本音(本調)」外,其餘通常都需要「變音(變調)」,例如「好hòr」與「友iù」的本音都是接近華語四聲高降,但「好友」兩個字相連時,「好」卻要變音為華語第一聲(hor高平)。自然口語調形的排序(1,2,3,4),剛好是台語的變調順序,參考如下船仔圖形。
![]() |
1. 火(hùe 為高降)
火車(hue-cia 「火」由高降變為高平)
火車站(hue-ciā-zām 「車」由高平變為中平)
火車站長(hue-ciā-zam-diùnn 「站」由中平變為低降)
長老 (diunn-lòr 「長」由高降變為高平)
2. 戲台 (dăi 「台」為低緩上昇)
台北 dai-bak(北部腔調「台」由低緩上昇變為低降dai)
台北 dāi-bak(南部腔調「台」由低緩上昇變為中平dāi)
台南dāi-lăm(南部腔調「台」由低緩上昇變為中平dāi)三、兩個短音(入聲):
zap
十
zap-si十四(高入聲變低入聲)
cit
七
cit-zap
七十(低入符號變高入聲,低入的音值是中入聲)
ziah食
ziah-mī食麵(高入聲變低降聲而且h入聲幾乎消失)
![]()
ah
鴨
àh
bhah 鴨肉
(低入符號變高降聲而且h入聲幾乎消失)
補充二:如何使用快速鍵製作台/客語拼音聲調符號
I.
á é í ó ú /
à è ì ò ù 的顯示:
|
|
|
Á |
É |
í |
ó |
ú |
à |
è |
ì |
ò |
ù |
|
Alt |
+ |
1 |
2 |
3 |
4 |
5 |
6 |
7 |
8 |
9 |
0 |
II.
ā ē ī ō ū / ă ĕ ĭ ŏ ŭ的顯示:
|
|
|
Ā |
Ē |
ī |
ō |
ū |
ă |
ĕ |
ĭ |
ŏ |
ŭ |
|
Alt |
+ |
Q
|
w |
e |
r |
t |
y |
u |
i |
o |
p |
使用步驟說明:
1.
打開Word文件視窗
2.
選取插入/符號出現符號視窗
3.
在【字型】欄選擇「
(英文字) 」(在左上方),再在【種類】欄選擇「拉丁文擴充-A」
4.
從其中尋找並選取所要的符號áéíóú
àèìòù與āēīōū
ăĕĭŏŭ之一
5.
按一下【快速鍵】按鈕,出現「自訂鍵盤」視窗
6.
在「請按新設定的快速鍵」欄,依照上表先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵
(例如:á是先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵1),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵
(例如:ā是先按Alt鍵,再同時鍵入字母鍵q),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵
7.重複3-6的動作,直到完成所有字母符號.
III.
a e i o u
先鍵入所要的字母,再加底線即可.
課程四:台語通用拼音音節表
台語通用拼音一覽表
表一:台語通用拼音聲母分類
|
|
不送氣 塞
音 |
送
氣 塞
音 |
擦
音 |
濁
音 |
|
|
鼻音 |
非鼻音 |
||||
|
唇
音 |
b(ㄅ) |
p(ㄆ) |
|
m(ㄇ) |
bh/v (濁ㄅ) |
|
舌尖非齒音 |
d(ㄉ) |
t(ㄊ) |
|
n(ㄋ) |
l(ㄌ) |
|
舌根或喉音 |
g(ㄍ) |
k(ㄎ) |
h(ㄏ) |
ng |
gh/q (濁ㄍ) |
|
舌尖齒音 |
z(ㄗ) |
c(ㄘ) |
s(ㄙ) |
|
r (不翹舌ㄖ) |
表二:台語通用拼音聲調
a
ā
a
à
ă
ah
ah
i
ī
i
ì
ĭ
ih
ih
u
ū
u
ù
ŭ
uh
uh
e
ē
e
è
ĕ
eh
eh
o
ō
o
ò
ŏ
oh
oh
or
ōr
or
òr
ŏr
orh
oh
1
7 3
2 5
4 8
表:台語乙式音節表:單純與鼻聲尾韻母(1)
|
聲母
韻母 |
零 聲 母 |
ㄅ b |
ㄆ p |
ㄇ m |
ㄅ (濁音) bh/v |
ㄉ d |
ㄊ t |
ㄋ n |
ㄌ l |
||
|
單 純 韻 母 |
ㄚ
-a |
a
阿 |
ba
爸 |
pa
帕 |
ma
媽 |
bha
麻 |
da
乾 |
ta
─ |
na
那 |
la
蠟 |
|
|
ㄝ
-e |
e
鞋 |
be
父 |
pe
皮 |
me
罵 |
bhe
賣 |
de
地 |
te
體 |
ne
奶 |
le
禮 |
|
|
|
ㄧ
-i |
i
椅 |
bi
比 |
pi
披 |
mi
棉 |
bhi
美 |
di
弟 |
ti
恥 |
ni
年 |
li
你 |
|
|
|
-o |
o
烏 |
bo
部 |
po
普 |
mo
謀 |
bho
貿 |
do
度 |
to
土 |
no
努 |
lo
路 |
|
|
|
ㄨ
-u |
u
污 |
bu
孵 |
pu
浮 |
|
bhu
舞 |
du
廚 |
tu
儲 |
|
lu
旅 |
|
|
|
ㄞ
-ai |
ai
愛 |
bai
拜 |
pai
派 |
mai
邁 |
bhai
眉 |
dai
台 |
tai
太 |
nai
奈 |
lai
來 |
|
|
|
ㄠ
-au |
au
後 |
bau
包 |
pau
跑 |
mau
貌 |
bhau
─ |
dau
投 |
tau
頭 |
||||