h.gif (2826 bytes)
h1.gif (1979 bytes)

通用拼音教材

董 峰 政 授課

 Dang Hong-Zing

 

 

【大綱】

課程一:通用拼音音韻系統與拼音:

課程二:通用拼音聽寫練習

課程三:方音差異

課程四:台語通用拼音音節表


課程一:音韻系統與拼音      編撰:董峰政

韻母

〔阿ㄚ〕 ㄧ〕  u〔污ㄨ〕 〔挨ㄝ〕 〔烏ㄛ〕         or〔呵ㄜ〕

m   ng〔央〕

聲母

b〔ㄅ〕          p〔ㄆ〕             bh〔万〕            m〔ㄇ〕

d〔ㄉ〕          t〔ㄊ〕            l〔ㄌ〕            n〔ㄋ〕

g〔ㄍ〕          k〔ㄎ〕            gh〔兀〕            ng〔兀o

z〔ㄗ〕          c〔ㄘ〕            s〔ㄙ〕            r〔ㄖo  h〔ㄏ〕

韻母(母音).聲母(子音)舉列:

za   ka  di  si  gu  su                     查、 跤、 豬、 詩、 居、

ce   ge  bor  dor   go  do       妻、 家、 褒、 刀、 姑、

ba  pa  bhi  da  te  lu            笆、 拋、 咪、 礁、 梯、

gor  ko  ghŭ  ho                             哥、 箍、 牛、

zor  cu  se                            慒、 趨、 紗、

mo  ni       ngà                                   毛、 拈、

pe  bi  sa  ki                                  批、 卑、 捎、

聲母、韻母練習

韻母

or

聲母

b

ba

bi

bu

be

bo

bor

p

pa

pi

pu

pe

Po

por

bha

bhi

bhu

bhe

bho

bhor

ma

mi

mu

me

mo

mor

da

di

du

de

do

dor

t

ta

ti

tu

te

To

tor

la

li

lu

le

lo

lor

na

ni

nu

ne

no

nor

g

ga

gi

gu

ge

go

gor

k

ka

ki

ku

ke

Ko

kor

gha

ghi

ghu

ghe

gho

ghor

ng

nga

ngi

ngu

nge

ngo

ngor

z

za

zi

zu

ze

zo

zor

c

ca

ci

cu

ce

co

cor

s

sa

si

su

se

so

sor

R

ra

ri

ru

re

ro

ror

ha

hi

hu

he

ho

hor

零聲母

a

i

u

e

o

or

讀寫出下面漢字的羅馬拼音

夫【       】奶【       】佳【       】卑【       】呼【      

妻【       】波【       】查【       】科【       】胎【      

奚【       】師【       】烏【       】租【       】笆【      

紗【       】脂【       】區【       】疏【       】粗【      

組【       】這【       】都【       】晡【       】焦【      

絲【       】虛【       】辜【       】酥【       】葩【      

跤【       】熙【       】箍【       】罵【       】豬【      


 

複母音 10 

ai  au  ia  iu  ior  iau  ui  ue  ua  uai

                                    

ai    zai  gai  cai  kai             哀:知、該、猜、開

au    cau  bau  gau  dau            歐:抄、包、交、兜

ia    sia  dia  cia  kia              耶:賒、爹、車、奇

iu    ciu  hiu  ziu  siu                 優:秋、休、周、收

ior       bior  sior  zior  cior          腰:標、燒、蕉、俏

iau  ziau  siau  giau  ciau            妖:招、蕭、嬌、超

ui    hui  gui  zui  dui                  威:輝、歸、錐、堆

ua    gua  tua  kua  sua                娃:歌、拖、誇、沙

ue    kue  pue  cue  gue             鍋:詼、批、吹、瓜.

uai  guai  hŭai  kuai          歪:乖、懷、快

讀寫出下面漢字的羅馬拼音

對【       】歌【       】標【       】花【       】該【      

臭【       】貴【       】鬧【       】衰【       】怪【      

教【       】嬌【       】小【       】大【       】休【      

拜【       】抽【       】橋【       】曉【       】飛【      

鼻化母音 11 ( nn=n;   ann=an)

aan   iin   uun   een   oon    aiain 

iaian   iuiun   uauan   uaiuain   iauiaun

an       ga-gan  da-dan                 佳─酵、焦─擔。

in        zi-zin  si-sin               支─晶、詩─生。

un       ūnn-gior                                火車聲。 

en       ge-gen  ze-zen                    家─更、這─爭

on       ōn-on-kun                          唔唔睏(哄囡仔聲)

ain      ai-āin                                   哀─偝。

ian      sia-sian  dia-diàn                  賒─聲、爹─鼎。

iun      ziu-ziun  siu-siun             周─漿、收─箱。

uan     gua-guan  sua-suan            歌─官、沙─山。

uain     guai-guain                        乖─關

iaun     iau-iaun                          枵─喓。

讀寫出下面漢字的羅馬拼音

耳【       】甜【       】更【       】京【       】半【      

邊【       】成【       】兄【       】囝【       】場【      

餅【       】衫【       】貓【       】天【       】想【      

香【       】歡【       】散【       】象【       】章【      

碗【       】坑【       】爭【       】平【       】羌【      

聲化母音 2

m     ng

m          ā-(阿姆)          

ng          diōng-ng(中央)  

□鼻音韻尾 3

m ()    n ()    ng ()

am   an   ang   im   in   ing   ong

                          

un   iam   ian/en   iang   iong   uan   uang

                                 

am                gam  kam  sam                            庵:柑、堪、杉

an        zan  gan  kan  ban                         安:曾、艱、牽、班

ang       kang  sang  dang                                 尪:空、鬆、東

im           zim  cim  gim  sim                         音:唚、深、金、心

in            zin  cin  din  sin                       因:真、親、珍、新

ing          zing  cing  bing  ding                          英:精、清、兵、丁

ong          zong  cong  hong  dong                 翁:宗、蒼、風、東

un           zun  cun  hun  gun                   恩:尊、春、芬、軍

iam         ziam  ciam  giam  tiam                   閹:針、簽、兼、添 

ian/en           zian  cian  hian  gian                         煙:煎、遷、掀、堅

iang        ziang  ghiang  kiang  siang            殃:漳、妍、鏗、雙

iong        ziong  ciong  giong  diong              央:章、昌、宮、中

uan         zuan  cuan  huan  guan              彎:專、川、番、娟

uang       gūi-uāng-gūi-dòng                           嚾:規嚾規黨

讀寫出下面漢字的羅馬拼音

公【       】董【       】上【       】傷【       】宮【      

孫【       】康【       】唐【       】狂【       】根【      

均【       】興【       】望【       】桑【       】種【      

眾【       】空【       】孔【       】工【       】冬【      

爽【       】酸【       】扛【       】反【       】館【      

紡【       】興【       】望【       】桑【       】種【      

風【       】鬆【       】動【       】甘【       】光【      

飯【       】卵【       】算【       】重【       】香【      

園【       】凍【       】晚【       】強【       】將【      

貪【       】閃【       】減【       】延【       】前【      

田【       】分【       】問【       】冷【       】黃【      

典【       】現【       】餐【       】奸【       】總【      

灣【       】南【       】電【       】堅【       】雙【      

房【       】辯【       】吞【       】滾【       】人【      

台語的聲調

                                      

 

 

 

.介紹聲調

高平調(1):東(dong)。55         中平調(7):洞(dōng)。33

下降調(3):棟(dong)22/21    高降調(2):黨(dòng)。53/51

上升調(5):同(dŏng)。24  

高收調(8):毒(dok)。44       下收調(4):督(dok)。32/33

                                         

a         ā         a         à         ă         ah       ah

e        ē         e        è         ĕ           eh       eh

i          ī         i         ì        ĭ           ih        ih

o        ō        o         ò         ŏ        oh       oh

u         ū         u       ù        ŭ         uh       uh

or       ōr        or        òr        ŏr         orh     orh

m       ˜        m                m˘      mh      mh

ng         ¤g        ng ǹg        ňg        ngh     ngh

•變調

高平 → 中平 ( → 7)

kui→kūi-mňg (開門)                      su→sū-hū (師父)

中平 → 下降 ( 3)

b¤g→bng-tàng (飯桶)                   sīsi-hui (是非)

下降 → 高降 ( → 2)

ki→kì-se (氣勢)                           bo→bò-si (布施)

高降 → 高平 ( )

zàuzau-lō (走路)                              hàihai-ìng (海湧)

上升 → 中平  (→7(3))

dĕdē-suan (茶山)                              iū-zùi (油水)

→4 (p.t.k高收→下收)

hak→hak-sing (學生)                     rit→rit-zì (日子)

4→ (p.t.k下收 → 高收)

sip→sip-ki (濕氣)                           bit→bit-iù (筆友)

3 (-h高收→下平)

ghueh→ghueh-niŭ (月娘)                  peh→peh-sik (白色)

4→2 (-h下收 → 高降)

gehgèh-ging(隔間)                                ah→àh-bhah(鴨肉)

課程二:台語拼音聽寫練習

讀寫出下面漢字的羅馬拼音

臭臭【                         紅紅【                         烏烏【        

長長【                         短短【                         軟軟【        

冷冷【                         密密【                         開開【        

舊舊【                         新新【                         軟軟【        

久久【                         白白【                         暗暗【        

甜甜【                         苦苦【                         重重【        

老老【                         幼幼【                         靜靜【        

溼溼【                         闊闊【                         薄薄【        

 

台灣俗語 (標自然調)

zit gi cau, zit diam lo                       

一枝草一點露

ziah gue zi bai ciu tau                     

食果子拜樹頭  

se kang m bo, dua kang gior ko  

細空毋補,大空叫苦

se han tau bhan bu, dua han tau kan ghu

細漢偷挽匏,大漢偷牽牛

sior lion ziah u cun, sior cion ziah bhor hun

相讓食有伸,相搶食無份

ga hor bhan su hing, ga cau bhan se ging

家和萬事興,家吵萬世窮

ziah-b¤g

Ghua bhèh ziah-b¤g,  Ghua bhèh ziah-b¤g           

bak-dò iau   bak-dò iau                                        

gē-bhah dī-bhah hor-ziah                                      

n-cai dau-hu hor-ziah                                      

zīn hor-ziah  zīn hor-ziah                 

Dāi-lăm

Dāi-lăm  Dāi-lăm  ghua ài lì                

Sì-ge ciōng-bhùan rīn-zīng bhī.      

Lāng-lăng di zia zīn hūan-hì             

Tiān-tian gùe-diorh hor rit zì                  

 

ō-o beh-beh                            

ā-siong tāu-mňg ŏ-ō-o                      

ā-lĭng cùi-kì bĕh-beh-beh                

ā-gi cùi-dŭn ăng-āng-ăng                

ā-din bhak-ziu dŭa-dua-dūa          

 

ōng-lăi sī-gue

ōng-lăi ghīng-ghìng zīn-hor-ziah,      

sī-gue iā-zì zi-cùi-da                  

ziah gīn-zior bhōr bèh-pŭe,                

sit-zāi u-iàn zīn-ciòr-kue

台灣國風

ciān    lo            

ciān-lì  lo-dŏ  bhōr   hiām   h¤g 

n -bhīn   cīn -ciūn   bhit   giāu  tňg 

ko  m  sī -zing  giān  dòr  dǹg

hor -ūe   bhue   gòng  tin  sīng  gng

 

lāng  ē  ā-gor

lāng  ē  ā -gor  lèh  kūi-diam

ghun  ē  ā-gor  lèh  bhe-iăm

zit-bàin /bài  teh-zĭn  zit-bài  liām

iām-gùan  ē  n  u  kàh  giăm

 

古詩吟唱:

cūn  hìau  ( bhing ho rĭan)

cūn-bhĭan  but  gak  hìau

cù-cu  bhūn    nìau

ia  lăi  hong-u-sing

hūa lok dī dōr sìau

客語cún  hiàu ( mèn ho ien )

cún  min  but  gok  hiàu

cu  cu  vun  ti  niáu

ia  loi  fúng  ì  sáng

fa  lok  di    sèu

課程三:音韻系統與拼音:方音差

【南北部腔舉例】

eue          南部腔()→北部腔()

uĕ)                (ehueh)                (bhēbhūe)                (bhèbhùe) 

(cecue)             (sèsùe)                  (dēdūe)                 (dĕdŭe) 

(tetue)              (sesue)                  (gegue)                  (gegue)  (zĕzŭe)

 

uee  南部腔()→北部腔()

(uee)                (bhùebhè)             (cuece)                   (hùehè )

(buebe)            粿(gùegè)                   (pŭepĕ)                   (suese)

(huehe)             (hùehè)                   (huehe)                   (huehe)

(cuece)          (bŭebĕ)                   (būebē)

(bhŭebhĕ)(mŭemĕ)                                 (bhūebhē)(mūemē)

 

ehueh  南部腔()→北部腔()

(behbueh)        (bhehbhueh)          (lehlueh)                

 

ueheh          南部腔()→北部腔()

(suehseh)          (guehgeh)              (kuehkeh) 

(ghuehgheh)  (puehpeh)

 

enin          南部腔()→北部腔()

(enin)  (zenzin)  (gengin) 

(bēnn)  (sensin)  (sensin) 

(dendin)  (zenzin)  (bhĕnbhĭn)(mĕmĭ)

(bĕnn)  (zènn)  (cencin) 

(cènn)  (pĕnn)        (ghēnghīn)

iu  南部腔()→北部腔()

(dĭdŭ)    (līlū)    (gigu)    (kiku)

(ghìghù)  (lìlù)    (lìlù)     (gìgù)

(lìlù)    (dīdū)    (didu)

 

ui  南部腔()→北部腔()

(zŭzĭ)    (cùcì)

 

inun  南部腔()→北部腔()

(inun)  (gingun)  (gingun)  (kĭnkŭn)

(ghĭnghŭn)  (hīnhūn)  (gīngūn)  (gingun) 

(gingun)  (gingun) 

 

iuio  南部腔()→北部腔() 

(liŭnliŏn /niŭniŏ)  (liŭnliŏn /niŭniŏ) 

(liŭnliŏn /niŭniŏ)  (liŭnliŏn /niŭniŏ)

(liùnliòn /niùniò)

(diundion)  (diŭndiŏn)  丈人(diūndiōn) 

(diundion)  (siūnsiōn)  (kiunkion) 

(ziūnziōn)

uainuin  南部腔()→北部腔()

(guainguin)  (gūaingūin/gūan)  (hŭainhŭin)

補充一:台/客語聲調

一、長音:台語的聲調許多人覺得十分困難,本文提供一種簡單的方法,來學習台語聲調。台語聲調傳統有八音,但第二與第六聲一樣,所以總共有七個聲調。我們再進一步將之分為五個長音與兩個短音(入聲),長音的變化如下:

拼音/漢字

dong 東(sol

dōng 洞(mi

dong 棟(do

dòng

dŏng

口語調名

高平調

中平調

低降調

高降調

升調

華語

華語第1

 

 

華語第4

似華語第3

傳統聲調

1

7

3

2

5

 「高平、中平、低降」三者之間形成sol,mi,dola,sol,mi)的音階關係,五個長音的自然口語調形如下:美麗大教堂bhi-lē dua gàu-dňg

 

二、連續變調:台語的語音除了最後一個字是「本音(本調)」外,其餘通常都需要「變音(變調)」,例如「好hòr」與「友」的本音都是接近華語四聲高降,但「好友」兩個字相連時,「好」卻要變音為華語第一聲(hor高平)。自然口語調形的排序(1,2,3,4),剛好是台語的變調順序,參考如下船仔圖形。 

 

 


 

 


1.       火(hùe 為高降)

火車(hue-cia 「火」由高降變為高平)

火車站(hue-ciā-zām 「車」由高平變為中平)

火車站長(hue-ciā-zam-diùnn 「站」由中平變為低降)

長老        diunn-lòr 「長」由高降變為高平)

2. 戲台 dăi 「台」為低緩上昇)

台北 dai-bak(北部腔調「台」由低緩上昇變為低降dai

台北 dāi-bak(南部腔調「台」由低緩上昇變為中平dāi

台南dāi-lăm(南部腔調「台」由低緩上昇變為中平dāi

三、兩個短音(入聲):

zap        zap-si十四(高入聲變低入聲)

cit          cit-zap 七十(低入符號變高入聲,低入的音值是中入聲)

ziah      ziah-mī食麵(高入聲變低降聲而且h入聲幾乎消失)

ah         àh bhah 鴨肉 (低入符號變高降聲而且h入聲幾乎消失)

補充二:如何使用快速鍵製作台/客語拼音聲調符號

I. á é í ó ú  / à è ì ò ù 的顯示:

 

 

Á

É

í

ó

ú

à

è

ì

ò

ù

Alt

+

1

2

3

4

5

6

7

8

9

0

 

II. ā ē ī ō ū / ă ĕ ĭ ŏ ŭ的顯示:

 

 

Ā

Ē

ī

ō

ū

ă

ĕ

ĭ

ŏ

ŭ

Alt

+

 Q

w

e

r

t

y

u

i

o

p

 

使用步驟說明:

1.  打開Word文件視窗

2.  選取插入/符號出現符號視窗

3.  在【字型】欄選擇「 (英文字) 」(在左上方),再在【種類】欄選擇「拉丁文擴充-A」

4.  從其中尋找並選取所要的符號áéíóú àèìòùāēīōū ăĕĭŏŭ之一

5.  按一下【快速鍵】按鈕,出現「自訂鍵盤」視窗

6. 在「請按新設定的快速鍵」欄,依照上表先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵

(例如:á是先按Alt鍵,再同時鍵入數字鍵1),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵

(例如:ā是先按Alt鍵,再同時鍵入字母鍵q),然後按【指定】鍵,再按【關閉】鍵

7.重複3-6的動作,直到完成所有字母符號.    

III. a e i o u

先鍵入所要的字母,再加底線即可.

課程四:台語通用拼音音節表

台語通用拼音一覽表

表一:台語通用拼音聲母分類

 

不送氣

 

 

 

 

 

鼻音

非鼻音

 

b(ㄅ)

p(ㄆ)

 

m(ㄇ)

bh/v

(濁ㄅ)

舌尖非齒音

d(ㄉ)

t(ㄊ)

 

n(ㄋ)

l(ㄌ)

舌根或喉音

g(ㄍ)

k(ㄎ)

h(ㄏ)

   ng

gh/q

(濁ㄍ)

舌尖齒音

z(ㄗ)

c(ㄘ)

s(ㄙ)

 

r

(不翹舌ㄖ)

 

      

表二:台語通用拼音聲調

a           ā           a           à           ă           ah         ah

i            ī            i            ì            ĭ            ih          ih

u           ū           u           ù           ŭ           uh         uh

e           ē           e           è           ĕ           eh         eh

o           ō           o           ò           ŏ           oh         oh

or         ōr         or         òr         ŏr         orh       oh

1     7     3     2     5     4     8

台語乙式音節表單純與鼻聲尾韻母(1)              

    聲母

     韻母

b

p

m

(濁音)

bh/v

d

t

n

l

 

 

 

    -a

a   

ba  

pa  

ma   

bha 

da  

ta  

na  

la  

 

    -e

e   

be  

pe  

me  

bhe 

de  

te  

ne  

le  

 

    -i

i  

bi  

pi  

mi  

bhi 

di  

ti  

ni  

li  

 

      -o

o   

bo  

po  

mo  

bho  貿

do  

to  

no  

lo   

 

    -u

u  

bu  

pu  

 

bhu 

du  

tu  

 

lu  

 

    -ai

ai  

bai 

pai 

mai 

bhai 眉

dai 

tai 

nai 

lai 

 

    -au

au  

bau 

pau 

mau 

bhau

dau 

tau